فصل شانزدهم در باب آداب شناختن اسپان و شرط آن در تحصيل اسپان و استران ، و اين نوع جانوران حاصل كردن ، هشيار باش تا از ضرر مغلطه ايمن باشى . چه جوهر اسپ و آدمى يكى است ، و قيمت هريك از اين دو جنس به قدر جوهر او . بدان‌كه جهان به مردم آبادان « 1 » و قايم است و مردم به حيوان . و بهترين حيوانات اسپ است و ترتيب و تزيين « 2 » آدمى به اين نوع حيوان . چنانچه مثل است : « اسپ و جامه را نيك دار تا اسپ و جامه ترا نيك دارند » . و معرفت نيك و بد اسپ و دانستن آن دشوارترست از معرفت آدمى . چه مردم را از طور كلمات و طريق سلوك و چهره توان دانست و از آن اسپ معلوم نگردد الّا بعد از آزمايش و تجربه . و اگرچه هيأت هريكى اقتضاى هنرى كند و بيشتر آنكه آدمى و اسپ را كه صورت خوب بود معنى نيز نيكو باشد . و آن نيز بود كه معنى او بر صورت او غالب بود . و جمعى باشند كه طالب هنر باشند قطع نظر از حسن منظر ، و بعضى باشند كه جوياى شكل و سنجى باشند . پس اوّل نوع متعلّق به مبارزان و چابكسواران بود .

--> ( 1 ) - اصل : ابدان . ( 2 ) - اصل : در حاشيه آمده و بىنقطه است .